დიმიტრი ერისთავი

როდესაც ახალი დროის ქართულ სახვით ხელოვნებაზე ვიწყებთ ფიქრს, ჩვენ მეხსიერებაში რამდენიმე მნიშვნელოვანი სახე ამოტივტივდება ხოლმე. ერთ-ერთი ასეთი სახე დიმიტრი ერისთავია. დღეს, როდესაც თითქმის 70 წელი გავიდა რაც ის შემოქმედებით ასპარეზზე გამოჩნდა, ჩვენ კიდევ უფრო მძაფრად შევიგრძნობთ მისი მხატვრობის მნიშვნელობას.

დიმიტრი ერისთავი 1931 წელს თბილისში დაიბადა და მთელი თავისი შემოქმედება მან ამ ქალაქს მიუძღვნა. თბილისი გახდა მისი შთაგონების წყარო. 1952-1956 წლებში დ. ერისთავი თბილისის სამხატვრო აკადემიის დაზგური გრაფიკის ფაკულტეტზე სწავლობდა. მისი პედაგოგები იყვნენ ი. შარლემანი, ლ. გრიგოლია და ს. ქობულაძე. ამ მხატვრების შემოქმედებამ, საქართველოში გრაფიკის ხელოვნების ძალიან მაღალი პროფესიული დონე განსაზღვრა. ეს კულტურა შეითვისა და გაითავისა დ. ერისთავმა.

დიმიტრი ერისთავი. ძველი თბილისი. ქაღალდი, ფანქარი. 44x37სმ. 1985. ათინათის კერძო კოლექცია

ქაღალდი, ფანქარი, ტუში, კალამი, ეს ის სახვითი საშუალებებია, რომლებსაც მთელი ცხოვრების მანძილზე იყენებს დიმიტრი ერისთავი. ხაზი მხატვრის გამომსახველობის ძირითადი ხერხია. ფურცლის სითეთრე, მისი ერთგვარი განყენებული ხასიათი,მხატვრის სამოქმედო ასპარეზია. დ.ერისთავის კამერული ხასიათის დაზგური კომპოზიციები გასაოცარი ადამიანური სითბოთი და მშობლიური გარემოს სიყვარულითაა გაჟღენთილი.

დიმიტრი ერისთავი. მანანა გედევანიშვილის პორტრეტი. ქაღალდი, ფანქარი. 63x41სმ. 1961

1966 წელს, მოსკოვში ჟურნალ ‘’Юность’’-ის რედაქციაში სამი ქართველი მხატვრის ჯგუფური გამოფენა მოეწყო. გამოფენამ დიდი გამოხმაურება გამოიწვია, ვინაიდან საბჭოთა ხელოვნების რეგლამენტირებულ გარემოში, ეს მოვლენა აღქმული იყო როგორც ახალგაზრდების თავისუფალი აზროვნების, ეროვნული თვითმყოფადობისა და თანამედროვეობის ახლებური შეგრძნების გამომსახველი. რა იყო ამ ახალგაზრდა ქართველ მხატვართა განუმეორებლობის დამახასიათებელი? რით მოახდინეს მათ შეგუბებული, იმპერიული აზროვნების განცვიფრება და შესაძლოა გამორკვევაც კი. მათ შემოქმედებაში არაფერი იყო მეამბოხე და რადიკალური ხასიათის. ყოველი მათგანი საოცარი მოკრძალებითა და უსაზღვრო სიყვარულით აღწერდა თანამედროვე ქართულ სამყაროს. მათთვის ეს იყო ტრადიციულისა და დღევანდელობის უშუალო თანაარსებობის ძალდაუტანებელი, ყოველგვარ პარტიულ პროპაგანდას მოკლებული თვითკმარი გარემო,რომელიც მოულოდნელად ოფიციალურ ხელოვნებას შეუპირისპირდა.

დიმიტრი ერისთავი. ბალერინები. ქაღალდი, ფერადი ფანქრები. 39x54სმ. 1973

დიმიტრი ერისთავი. ცეკვა. ქაღალდი, ფერადი ფანქრები. 28x20სმ. 1976.

დიმიტრი ერისთავი თავისი ნამუშევრებით მუდმივად თავის ნაცნობ თბილისურ ცხოვრებაზე გვიყვება. მან შეგვაყვარა ქუჩებში, ეზოებსა თუ ძველ უბნებში ახალგაზრდა თაობის ცხოვრება. მათი არსებობა ყველაფერს გარდაქმნის და ოპტიმიზმის უშრეტი ენერგიით მუხტავს. დ. ერისთავის შემოქმედება გვაბრუნებს სიყმაწვილის რომანტიკულ ატმოსფეროში.

დიმიტრი ერისთავის სურათებზე ყოველთვის რაღაცა ხდება. თბილისელები ხან ტანაშოლტილი ქალიშვილები არიან, რომლებიც მომცინარე სახეებითა და ხალისიანი რიტმით სადღაც მიიჩქარიან, ხან ხანდაზმული ადამიანები ბაღში, დიდი ჭადრის ქვეშ ისვენებენ, ხან მამაკაცების რიგს ვხედავთ ლუდის ფარდულის წინ ჩამწკრივებულებს, ხან ძველ თბილისურ ეზოში ქალები აივნიდან ერთმანეთს ეჭორავებიან. ეს მთელი თავგადასავალია, რომელიც არასდროს სწყინდება მაყურებელს, ვინაიდან ყოველი სურათი მშვიდობიანი თანაარსებობის უკვდავ თემას ეხება.

დიმიტრი ერისთავი. უსათაურო. ქაღალდი, შერეული ტექნიკა. 35x49სმ. 1989. ათინათის კერძო კოლექცია

დიმიტრი ერისთავი. ასკინკილა. ქაღალდი, ფერადი ფანქრები. 40x35სმ. 1978

As previously stated, line was Dimitri Eristavi's primary form of expression. In some works, his lines are sharp and well-defined, outlining forms with precision. He then used local colors to fill in the planes that are framed by those lines, creating compositions that are both visually striking and rhythmically balanced through their interplay of color and shape.

In certain paintings, the strokes are placed softly on the surface of the sheet, highlighting the plastic appeal of the fleshy bodies of girls. When the strokes intersect, they convey the density and sculptural nature of the image.

Eristavi often incorporated bright, additional elements into his works. These touches enhance the visual experience without disrupting the graphic integrity of the composition. Color, whether coming in the form of colored pencils, pastels, watercolors, or gouache, was a tool of plastic enrichment that allowed the drawing to become even more expressive.

Dimitri Eristavi was a smart, occasionally sardonic narrator. He did not shy away from exaggerating form—emphasizing distortions in facial features or bodily proportions. Yet these components never slipped into caricature. Instead, they serve to deepen the viewer's connection to the subject, preserving a sense of human dignity and compassion.

Dimitri Eristavi offered not only paintings showing Tbilisi life, but also landscapes of Tbilisi's historic locales. These clearly demonstrated the artist's ability to capture not only the character of buildings, but also to generalize their look, distribute them decoratively and planarly throughout the surface of the canvas, and to imbue them with an epic character. For the artist, the city was the central concept that is mirrored in its inhabitants. Tbilisi’s glass-fronted houses—irregularly scattered along the mountain slopes, standing side by side—are infused with human warmth. These landscapes, together with genre painting, create unity within the picturesque world of Dimitri Eristavi.

დიმიტრი ერისთავი. გარდერობი. ქაღალდი, ფანქარი. 36x48სმ. 2005. ათინათის კერძო კოლექცია

There is no everyday detail that the artist could not capture. Take, for example, the Wardrobe, where coats are hung, presumably in a theater. Each coat differs in shape, movement, and detail, much like their owners, providing insight into the characters of the people they belong to.

Dimitri Eristavi was an exceptional illustrator, having illustrated a wide range of books, from I. Chavchavadze to Shakespeare. In his pictures, his use of the language of exaggeration and grotesque can be seen again, serving to give his creations greater tension and drive. They are consistently passionate and expressive, drawing readers in with their abundance of details. 

დიმიტრი ერისთავი. ილუსტრაციები ი.ჭავჭავაძის მოთხრობისთვის "კაცია-ადამიანი?!". ქაღალდი, ფანქარი. 1978

დიმიტრი ერისთავი. ილუსტრაციები ი.ჭავჭავაძის მოთხრობისთვის "კაცია-ადამიანი?!". ქაღალდი, ფანქარი. 1978

 დიმიტრი ერისთავი. ილუსტრაცია უილიამ შექსპირის ტრაფედიისთვის "ჰამლეტი". ქაღალდი, აკვარელი, ფანქარი.  30x37სმ. 1976

Dimitri Eristavi's graphic work is also well renowned. His creations have a distinct aesthetic appeal that resonates even with casual viewers, and this is why he became an honored artist among Georgian society, rightly earning himself a plethora of official titles and prizes.